Cognitieve flexibiliteit: omschakelen als het anders loopt
Het derde uur valt uit. Voor de meeste klasgenoten is dat een meevaller, voor je kind is de dag stuk. Niet uit onwil, maar omdat het plan in zijn hoofd niet meer klopt en er geen tweede plan is.
Wat is cognitieve flexibiliteit?
Cognitieve flexibiliteit is kunnen omschakelen: van aanpak, van onderwerp of van plan, als blijkt dat het anders loopt dan bedacht. Het is het tegenovergestelde van vastzitten in één manier van kijken.
Bij schoolwerk zie je het op twee plekken. Bij een som die op deze manier niet lukt en waar een andere aanpak nodig is, en bij een dag die anders verloopt dan het rooster beloofde.
Het wordt makkelijk aangezien voor koppigheid. Dat is het zelden. Iemand die is vastgelopen in één aanpak, ziet de tweede eenvoudigweg niet, ook al zit die er voor jou dik bovenop.
Hoe je het herkent
- Blijft dezelfde aanpak proberen bij een som die zo niet opgaat.
- Raakt van slag door een uitgevallen les of een gewijzigd rooster.
- Leert al drie jaar op dezelfde manier, ook al levert die manier geen voldoendes op.
- Wordt boos als de opdracht halverwege anders blijkt te zijn.
- Kan moeilijk beginnen aan een taak waarvan de vorm nog niet vaststaat.
Herken je hier één ding in, dan zegt dat weinig. Zie je dit patroon week in week uit terugkomen, dan is dit waarschijnlijk de zwakke schakel.
Wat je per leeftijd mag verwachten
Deze richtlijn helpt om te zien of er te veel gevraagd wordt, of juist te weinig.
Wat helpt
Kondig veranderingen aan als het kan
Wat je van tevoren weet, hoef je niet ter plekke op te vangen. Dat scheelt meer dan welke oefening ook.
Vraag naar plan B voordat het nodig is
Wat doe je als deze aanpak niet werkt? Die vraag stellen terwijl het nog goed gaat, kost een minuut en voorkomt vastlopen.
Laat één vak met twee methodes leren
Eén hoofdstuk samenvatten en één hoofdstuk overhoren geeft je kind ervaring dat er meer wegen zijn. Die ervaring is overtuigender dan het advies.
Evalueer de manier, niet alleen het cijfer
De docent bespreekt wekelijks hoe er geleerd is en of dat werkte. Zo wordt de aanpak zelf iets waar je aan kunt sleutelen.
Wat niet helpt
Op het moment zelf een alternatief opdringen. Wie is vastgelopen, kan geen nieuwe route opnemen. Eerst even uit de situatie, dan pas de tweede aanpak.
Cognitieve flexibiliteit en ADHD
Bij ADHD kan dit twee kanten op vallen. Sommige jongeren schakelen juist te vaak en maken daardoor niets af, andere zitten muurvast in de aanpak die ze kennen. Beide zijn een probleem met omschakelen, alleen ligt de knop anders.
Weten of dit de zwakke schakel is
De gratis EF-check loopt alle elf functies langs en laat in vijf minuten zien waar je kind op vastloopt. Geen diagnose, wel een startpunt.
Veelgestelde vragen
Is dit hetzelfde als koppig zijn?
Nee. Koppigheid is niet willen, vastzitten is de andere mogelijkheid niet zien. Dat verschil merk je aan de opluchting zodra iemand die mogelijkheid aanreikt.
Hoort dit bij autisme?
Moeite met omschakelen komt bij autisme vaker voor, maar het is er niet exclusief voor. Ook zonder diagnose lopen veel jongeren hierop vast.
Wat kan ik doen bij een roosterwijziging?
Zo vroeg mogelijk melden en samen bedenken wat er dan wel gebeurt. Het gaat om het nieuwe plan, niet om het uitleggen dat het niet erg is.
De andere executieve functies
Bijna niemand is overal even sterk in. Op de hoofdpagina over executieve functies staan ze alle elf bij elkaar.