Inhibitie: eerst doen, dan pas denken
De telefoon trilt en hij ligt al in zijn hand. Het antwoord is eruit voordat de vraag af is. Je kind weet meestal prima dat dit niet handig was, alleen kwam die wetenschap een halve seconde te laat. Dat halve seconde is waar inhibitie over gaat.
Wat is inhibitie?
Inhibitie is het vermogen om een impuls te remmen: niet meteen reageren op wat er langskomt, maar even wachten tot je hebt nagedacht. In de literatuur over executieve functies heet het meestal responsinhibitie, omdat het gaat over het afremmen van een respons die zich al aandient.
Het is geen kwestie van willen. De impuls en de rem komen uit verschillende delen van de hersenen, en de rem is langzamer. Bij een volwassene wint die rem meestal alsnog. Bij een kind van twaalf is dat systeem nog volop in ontwikkeling, en dus wint de impuls vaker.
Daarom werkt straffen hier zo slecht. Je straft iets af wat je kind achteraf zelf ook stom vindt. De volgende keer is de impuls er weer, en de rem nog steeds een fractie te traag.
Hoe je het herkent
- Roept het antwoord door de klas voordat de vraag helemaal gesteld is.
- Pakt de telefoon zodra die trilt, ook al lag hij bewust omgekeerd op tafel.
- Begint aan de opdracht voordat de uitleg af is, en doet daardoor de verkeerde helft.
- Zegt tijdens ruzie dingen die niet gemeend zijn en heeft er meteen daarna spijt van.
- Klikt tijdens huiswerk weg naar iets anders zonder dat te merken.
Herken je hier één ding in, dan zegt dat weinig. Zie je dit patroon week in week uit terugkomen, dan is dit waarschijnlijk de zwakke schakel.
Wat je per leeftijd mag verwachten
Deze richtlijn helpt om te zien of er te veel gevraagd wordt, of juist te weinig.
Wat helpt
Haal de verleiding weg in plaats van hem te weerstaan
Een telefoon in een andere kamer vraagt geen wilskracht. Een telefoon omgekeerd op tafel vraagt die de hele avond. Dat is het verschil tussen een oplossing en een dagelijkse test.
Spreek een pauzewoord af
Eén woord dat betekent: even wachten. Dat is minder beladen dan een zin, en je kind hoort het als een signaal in plaats van als kritiek.
Laat het achteraf terugkijken, niet vooraf beloven
Beloven dat je het niet meer doet werkt niet, want de impuls trekt zich niets aan van een belofte. Terugkijken op wat er gebeurde vlak voordat het misging, werkt wel.
Maak de eerste twee minuten druk
Wie meteen aan het werk gaat, heeft minder ruimte voor een impuls. De docent laat je kind daarom altijd starten met iets concreets en makkelijks.
Wat niet helpt
Meer toezicht en strengere regels. Die verplaatsen de rem naar buiten, waardoor je kind hem zelf niet oefent. Zodra jij een avond niet meekijkt, is er niets veranderd.
Responsinhibitie en ADHD
Responsinhibitie is de functie die bij ADHD het duidelijkst zwakker is. Russell Barkley beschouwt hem zelfs als de kern waar de andere problemen uit voortkomen: als je jezelf niet kunt afremmen, krijg je ook geen ruimte om te plannen of te overzien. Dat verklaart waarom een kind met ADHD wel precies kan vertellen wat het had moeten doen.
Weten of dit de zwakke schakel is
De gratis EF-check loopt alle elf functies langs en laat in vijf minuten zien waar je kind op vastloopt. Geen diagnose, wel een startpunt.
Veelgestelde vragen
Wat betekent inhibitie precies?
Inhibitie betekent remmen. In de psychologie gaat het om het vermogen om een impuls of een automatische reactie tegen te houden, zodat je eerst kunt nadenken. In het onderwijs wordt het meestal responsinhibitie of reactie-inhibitie genoemd.
Is een zwakke inhibitie hetzelfde als ADHD?
Nee. Bij ADHD is de inhibitie vrijwel altijd zwak, maar een zwakke inhibitie op zichzelf is geen diagnose. Veel jongeren zonder diagnose hebben er last van, zeker in de puberteit.
Kun je inhibitie trainen?
Ja, maar niet met losse oefeningen. Wat werkt is oefenen in de situatie waar het misgaat, met een afspraak vooraf en een korte terugblik achteraf, herhaald over maanden.
De andere executieve functies
Bijna niemand is overal even sterk in. Op de hoofdpagina over executieve functies staan ze alle elf bij elkaar.