Metacognitie: weten of je aanpak werkt
Je kind heeft twee uur geleerd en zegt dat het de stof kent. Het meent dat ook. De volgende dag komt er een vijf terug, en niemand snapt waar dat vandaan komt. Het antwoord is meestal dat lezen aanvoelt als kennen.
Wat is metacognitie?
Metacognitie is nadenken over je eigen denken: zien hoe je iets aanpakt, inschatten of je het al kent en beoordelen of je manier van leren werkt. Het is de functie die als laatste op gang komt, en tegelijk degene die het meeste verschil maakt op de middelbare school.
Het bekendste probleem is dat herkennen aanvoelt als kennen. Wie een tekst voor de derde keer leest, vindt alles bekend, en dat gevoel wordt aangezien voor beheersing. Pas bij de toets blijkt dat het niet oproepbaar was.
Daarom is jezelf overhoren zoveel effectiever dan herlezen. Niet omdat het beter blijft hangen, al is dat ook zo, maar omdat het je meteen laat zien wat je nog niet weet.
Hoe je het herkent
- Zegt dat het de stof kent en haalt vervolgens een onvoldoende.
- Leert door te herlezen en te markeren, jaar in jaar uit.
- Kan niet uitleggen hoe het geleerd heeft, alleen hoe lang.
- Verandert niets aan de aanpak na een tegenvallend cijfer.
- Weet niet welke onderdelen het wel en niet beheerst.
Herken je hier één ding in, dan zegt dat weinig. Zie je dit patroon week in week uit terugkomen, dan is dit waarschijnlijk de zwakke schakel.
Wat je per leeftijd mag verwachten
Deze richtlijn helpt om te zien of er te veel gevraagd wordt, of juist te weinig.
Wat helpt
Overhoren in plaats van herlezen
Boek dicht en opschrijven wat je nog weet. Dat is oncomfortabel, en precies daarom werkt het: je ziet meteen wat er ontbreekt.
Laat vooraf een cijfer voorspellen
Welk cijfer denk je te halen? Die voorspelling naast het echte cijfer leggen, is de snelste manier om een scheve inschatting recht te zetten.
Bespreek de aanpak na elke toets
Niet wat er fout ging, maar hoe er geleerd is en wat er de volgende keer anders moet. Dat gesprek is de kern van wat wij wekelijks doen.
Laat het uitleggen aan iemand anders
Wie iets kan uitleggen, kent het. Wie halverwege vastloopt, weet nu precies waar het gat zit.
Wat niet helpt
Meer uren leren met dezelfde methode. Als de aanpak niet werkt, levert verdubbelen vooral frustratie op, plus de conclusie dat hard werken niets uithaalt. Dat is een dure les om verkeerd te leren.
Metacognitie en ADHD
Bij ADHD komt metacognitie meestal later op gang, deels omdat er zoveel aandacht naar het beginnen en volhouden gaat dat er weinig overblijft om ook nog naar de aanpak te kijken. Zodra het starten beter loopt, komt hier vaak vanzelf ruimte voor.
Weten of dit de zwakke schakel is
De gratis EF-check loopt alle elf functies langs en laat in vijf minuten zien waar je kind op vastloopt. Geen diagnose, wel een startpunt.
Veelgestelde vragen
Wat betekent metacognitie?
Nadenken over je eigen denken en leren: weten hoe je iets aanpakt, of je het al kent en of je manier werkt.
Waarom denkt mijn kind dat het de stof kent?
Omdat herkennen aanvoelt als kennen. Een tekst die bekend voorkomt geeft een gevoel van beheersing dat bij de toets niet standhoudt. Overhoren doorbreekt dat.
Is dit hetzelfde als leren leren?
Metacognitie is het inzicht, leren leren is de verzameling technieken die daarop rust. Zonder dat inzicht blijft een techniek een trucje dat na twee weken verdwijnt.
De andere executieve functies
Bijna niemand is overal even sterk in. Op de hoofdpagina over executieve functies staan ze alle elf bij elkaar.